Design a zrównoważony rozwój

Odpowiedzialność od A do Z

Dobry projekt nie tylko sprawia, że produkty są łatwiejsze, wygodniejsze i bezpieczniejsze w użyciu, ale także decyduje o materiałach, z których są wykonane. A to determinuje okres jego użytkowania – kluczowy czynnik mówiący o tym, jak te produkty będą wpływać na nasze środowisko. Szacuje się, że ponad 80% wszystkich potencjalnych oddziaływań środowiskowych określanych jest podczas fazy projektowania produktu. Stąd wielka odpowiedzialność projektantów za kondycję naszej planety.

„Są zawody bardziej szkodliwe niż zawód projektanta. Ale tylko nieliczne” – powiedział jeden z pionierów zrównoważonego projektowania, Victor Papanek. Ten urodzony w Wiedniu projektant i wykładowca pracował dla UNESCO oraz Światowej Organizacji Zdrowia (WHO). Szwedzki koncern Volvo zlecił mu m.in. zaprojektowanie taksówki dla osób niepełnosprawnych. Był projektantem i pedagogiem, który stał się orędownikiem odpowiedzialnego społecznie i ekologicznie projektowania produktów, narzędzi i infrastruktury dla społeczeństwa. Dużej grupie projektantów Papanek zarzucał tworzenie bezużytecznych, niepotrzebnych i niebezpiecznych projektów. Działania jego i coraz liczniejszego grona podobnie myślących projektantów przyczyniły się do rozwoju zrównoważonego projektowania jako jednego z wiodących trendów współczesnego designu.

Kluczowy etap

W opracowanym w 1991 r. raporcie amerykańska Narodowa Rada ds. Badań (National Research Council) stwierdziła, że etap projektowania jest najkorzystniejszy, żeby przeanalizować potencjalne zagrożenie dla środowiska naturalnego i pod tym kątem dobrać materiały. Myśląc o efekcie końcowym, projektant może ograniczać zastosowanie materiałów toksycznych, dążyć do użycia mniejszej ilości materiału i tak zaprojektować produkty, aby miały dłuższy czas użytkowania.

Najlepiej korzystać z surowców, które można poddawać recyklingowi, kompostowaniu lub bezpiecznemu spalaniu z odzyskiem energii. Recykling zmniejsza tempo wydobycia surowca pierwotnego, redukuje ilość odpadów oraz zużycie energii związane z produkcją. Wytwarzając produkty w całości z materiałów biodegradowalnych, możemy je kompostować po zużyciu. Na przykład polimery na bazie skrobi (z natury biodegradowalne) mogą zastępować tworzywa sztuczne zalegające dziś na wysypiskach śmieci.

Nawet łagodne działania projektowe mogą znacznie zwiększyć zrównoważony efekt produkowanych przedmiotów. Staranny dobór materiałów i procesów produkcyjnych może często stworzyć produkty porównywalne pod względem ceny i wydajności z produktami nietrwałymi.

Świadomy konsument

Zrównoważony trend w projektowaniu cieszy się zrozumieniem i akceptacją wśród coraz bardziej świadomych konsumentów. W dzisiejszych czasach produkty oznaczone jako eko, bio lub organiczne przyciągają uwagę jako bardziej przyjazne środowisku i wspierające zrównoważony rozwój. Eko design to współcześnie nie tylko dbałość o naturę, ale także wyznacznik pewnego, bardzo modnego stylu życia, który rozszerza swój zasięg niczym moda na żywność ekologiczną. Wynika nie tylko z rosnącej świadomości nas, jako konsumentów, ale także samych projektantów i producentów. Coraz częściej okazuje się, że klient zdający sobie sprawę z wagi problemów społecznych, etycznych i ograniczonych zasobów środowiskowych wymaga, by oferowany produkt miał dodatkowe wartości wykraczające poza substancję samego przedmiotu, nawet gdyby miał więcej kosztować.

Odpowiadając na rosnące zapotrzebowanie konsumentów na życie przyjazne dla środowiska, filozofia i praktyka zrównoważonego projektowania zyskują popularność w tak różnych dziedzinach, jak chociażby architektura, przemysł czy moda.

Design a wzrost konkurencyjności firmy

Podczas 6. Forum Rozwoju Mazowsza w 2015 r. odbyła się debata „Rola regionalnych centrów designu w budowie przewagi konkurencyjnej firm” z udziałem m.in. Bożeny Gargas, prezes Instytutu Wzornictwa Przemysłowego, Wojciecha Gackowskiego z firmy Willson & Brown i Pawła Balcerzaka z Wydziału Wzornictwa Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie. Jakie tezy wypracowano w toku dyskusji?

Wzornictwo powinno być siłą napędową dla gospodarki. Konieczna jest współpraca i partnerstwo na linii biznes – technologia – design. Wzornictwo nie będzie się rozwijać, a projektanci nie będą zarabiać pieniędzy, jeśli ich działania nie przyniosą przedsiębiorcy określonych korzyści. Centra designu, zajmujące się m.in. organizacją szkoleń, powinny mieć na uwadze, że te działania muszą się przekładać na wzrost konkurencyjności przedsiębiorcy. Wszystkie szkolenia powinny być rozliczane ze skuteczności wdrożenia u inwestora. Przedsiębiorcę interesuje, ile zarobi na wdrożeniu pewnego rozwiązania u siebie. Jeśli przekonany zostanie przykładem rozwoju danej firmy, która dzięki projektowaniu podniosła eksport o np. 300%, wtedy koszty nie mają dla niego znaczenia. Nawet firmy bardzo duże – posiadające zarówno rozbudowane działy developmentu (projektanci, designerzy, graficy, inżynierowie), jak i zasoby narzędziowe (park maszynowy, prototypownia) potrzebują powiewu nowości, by oderwać się od swoich koncepcji, które w pewnym momencie zaczynają się dublować, potrzebują współpracy z innymi instytucjami i firmami, by przerwać wypracowany szablon działań. Ogromne znaczenie ma też otwieranie się szkolnictwa technicznego i artystycznego na współpracę, przepływ wiedzy między nimi i synergia umiejętności.

Dostępne dane

Jednym z liderów proekologicznego myślenia w designie odzieży jest amerykańska firma Nike. Kilka lat temu zespół pracowników firmy otrzymał zadanie skatalogowania ok. 75 000 materiałów używanych przez firmę i przyznanie każdemu z nich oceny w oparciu o ich wpływ na środowisko i zrównoważony rozwój. Nikt tak naprawdę nie zrobił czegoś podobnego wcześniej. Owocem sześcioletniej pracy jest Indeks Zrównoważonego Rozwoju Materiałów (MSI), wskaźnik wszystkich składników kurtki wiatrówki czy pary butów sportowych. Wyniki są powszechnie dostępne nawet na ekranie smartfona za pomocą aplikacji Making. Dzięki temu każdy projektant może ocenić użyte materiały pod kątem możliwości ich recyklingu, zużycia energii, wody itp. Wiadomości umieszczone w mobilnym programie są czerpane z indeksu MSI.

W tworzenie aplikacji zaangażowani byli studenci Centrum Zrównoważonej Mody przy londyńskim College of Fashion. Używali oni aplikacji, przygotowując kolekcje odzieżowe z uwzględnieniem wytycznych programu Nike. Hannah Jones, wiceprezes Nike ds. zrównoważonego biznesu i innowacji, ma nadzieję, że aplikacja pomoże projektantom zrozumieć, że każdy wybór, jaki podejmują, ma ogromny wpływ na kondycję naszej planety.

Ładne opakowanie to za mało

Ludzie są wzrokowcami. Bez dwóch zdań. Decyzje zakupowe w bardzo dużej mierze podejmujemy na podstawie wyglądu. Dlatego tak ważna jest rola projektantów np. opakowań. Jednak świadomy konsument zwraca uwagę nie tylko na estetykę, lecz także na to, z czego opakowanie jest zrobione. Arla Foods – czwarta co do wielkości grupa mleczarska na świecie – zdecydowała, że większość opakowań wykonywana będzie z materiałów odnawialnych. Dziś stanowią one prawie 60%. Takie posunięcie może wiązać się z dodatkowymi wydatkami, ale jest także przygotowaniem do ostrzejszych przepisów przeciwko marnotrawstwu opakowań. Według badań szwedzkiej firmy papierniczej BillerudKorsnäs, 72% konsumentów byłoby gotowych zapłacić więcej za produkt, który jest opakowany w sposób zrównoważony. Ponadto 64% respondentów wskazało, że „zmieniłoby produkt/markę na inny/inną”, gdyby wyraźnie zapewniło to bardziej zrównoważony wybór opakowań.

Potrzebny efekt „wow”

Projektowanie ma znaczenie nie tylko w tym, jak kształtujemy i porządkujemy nasz świat, ale także w określaniu naszego wpływu na niego. Niewątpliwie wspaniały design sprawia, że serce bije szybciej i zachęca do nabycia danej rzeczy, by ciekawiej wyglądało nasze mieszkanie lub biuro. Żebyśmy prezentowali się bardziej cool. Steve Jobs zrozumiał to intuicyjnie, stwierdzając, że „design jest duszą stworzonej przez człowieka rzeczy”, a świetne projekty pomogły Apple stać się jedną z najbogatszych firm na świecie.

Teraz, mając świadomość, jak wrażliwa jest natura i jak bardzo musimy o nią dbać, musimy teraz pójść dalej. Projektując, myślmy nie tylko o wizualnym efekcie wow, lecz jego możliwie najkorzystniejszym oddziaływaniu na planetę, na której wszyscy żyjemy.

Andrzej Szoszkiewicz

Audyt wzorniczy jako element rozwoju firmy

Tematykę rozwoju firmy przez design analizowaliśmy też na Forum Rozwoju Mazowsza w roku 2017. Znaczenie audytu wzorniczego – jako wieloaspektowej analizy przedsiębiorstwa i jego otoczenia biznesowego – nakreśliła Katarzyna Śliwa, dyrektor zarządzająca ERGO Design.

Jakie obszary należy przeanalizować w audycie wzorniczym?

  • oferta produktowa
  • model biznesowy firmy
  • struktura organizacyjna
  • procesy komunikacji
  • prowadzona strategia marketingowa
  • technologia produkcji
  • zdefiniowanie i charakterystyka klientów, konkurencji i kluczowych trendów branżowych
  • potrzeby w zarządzaniu wzornictwem.

Precyzyjna analiza tych obszarów to początek drogi do innowacji produktowej w firmie. Audyt wzorniczy pozwala określić problemy i wyzwania dotyczące designu marek, produktów, usług oraz wewnętrznych procesów firmy, by móc na nie odpowiedzieć w innowacyjny sposób na etapie projektowania.

Strategia wzornicza to zbiór praktycznych rekomendacji wskazujących kierunki rozwoju firmy poprzez:·

  • innowacje produktowe lub usługowe
  • innowacje marketingowe
  • innowacje technologiczne
  • innowacje organizacyjne i procesowe.